Ayodhya Kanda – Sarga 70 (Valmiki Ramayana)

The messengers enter the city of Rajagriha

Valmiki Ramayana – Kanda 2 – Sarga 70

भरते ब्रुवति स्वप्नम् दूताः ते क्लान्त वाहनाः |
प्रविश्य असह्य परिखम् रम्यम् राज गृहम् पुरम् || २-७०-१
समागम्य तु राज्ञा च राज पुत्रेण च अर्चिताः |
राज्ञः पादौ गृहीत्वा तु तम् ऊचुर् भरतम् वचः || २-७०-२

पुरोहितः त्वा कुशलम् प्राह सर्वे च मन्त्रिणः |
त्वरमाणः च निर्याहि कृत्यम् आत्ययिकम् त्वया || २-७०-३

इमानि च महार्हाणि वस्त्राण्य़ाभरणानि च |
प्रतिगृह्य विशालाक्ष मातुलस्य च दापय || २-७०-४

अत्र विंशति कोट्यः तु नृपतेर् मातुलस्य ते |
दश कोट्यः तु सम्पूर्णाः तथैव च नृप आत्मज || २-७०-५

प्रतिगृह्य च तत् सर्वम् स्वनुरक्तः सुहृज् जने |
दूतान् उवाच भरतः कामैः सम्प्रतिपूज्य तान् || २-७०-६

कच्चित् सुकुशली राजा पिता दशरथो मम |
कच्चिच् च अरागता रामे लक्ष्मणे वा महात्मनि || २-७०-७

आर्या च धर्म निरता धर्मज्ञा धर्म दर्शिनी |
अरोगा च अपि कौसल्या माता रामस्य धीमतः || २-७०-८

कच्चित् सुमित्रा धर्मज्ञा जननी लक्ष्मणस्य या |
शत्रुघ्नस्य च वीरस्य सारोगा च अपि मध्यमा || २-७०-९

आत्म कामा सदा चण्डी क्रोधना प्राज्ञ मानिनी |
अरोगा च अपि कैकेयी माता मे किम् उवाच ह || २-७०-१०

एवम् उक्ताः तु ते दूता भरतेन महात्मना |
ऊचुः सम्प्रश्रितम् वाक्यम् इदम् तम् भरतम् तदा || २-७०-११

कुशलाः ते नर व्याघ्र येषाम् कुशलम् इच्चसि |
श्रीश्च त्वाम् वृणुते पद्मा युज्यताम् चापि ते रकः || २-७०-१२

भरतः च अपि तान् दूतान् एवम् उक्तः अभ्यभाषत |
आपृच्चे अहम् महा राजम् दूताः सम्त्वरयन्ति माम् || २-७०-१३

एवम् उक्त्वा तु तान् दूतान् भरतः पार्थिव आत्मजः |
दूतैः संचोदितः वाक्यम् मातामहम् उवाच ह || २-७०-१४

राजन् पितुर् गमिष्यामि सकाशम् दूत चोदितः |
पुनर् अपि अहम् एष्यामि यदा मे त्वम् स्मरिष्यसि || २-७०-१५

भरतेन एवम् उक्तः तु नृपो मातामहः तदा |
तम् उवाच शुभम् वाक्यम् शिरस्य् आघ्राय राघवम् || २-७०-१६

गच्च तात अनुजाने त्वाम् कैकेयी सुप्रजाः त्वया |
मातरम् कुशलम् ब्रूयाः पितरम् च परम् तप || २-७०-१७

पुरोहितम् च कुशलम् ये च अन्ये द्विज सत्तमाः |
तौ च तात महा इष्वासौ भ्रातरु राम लक्ष्मणौ || २-७०-१८

तस्मै हस्ति उत्तमामः चित्रान् कम्बलान् अजिनानि च |
अभिसत्कृत्य कैकेयो भरताय धनम् ददौ || २-७०-१९

रुक्म निष्क सहस्रे द्वे षोडश अश्व शतानि च |
सत्कृत्य कैकेयी पुत्रम् केकयो धनम् आदिशत् || २-७०-२०

तथा अमात्यान् अभिप्रेतान् विश्वास्यामः च गुण अन्वितान् |
ददाव् अश्व पतिः शीघ्रम् भरताय अनुयायिनः || २-७०-२१

ऐरावतान् ऐन्द्र शिरान् नागान् वै प्रिय दर्शनान् |
खरान् शीघ्रान् सुसम्युक्तान् मातुलो अस्मै धनम् ददौ || २-७०-२२

अन्तः पुरे अतिसम्वृद्धान् व्याघ्र वीर्य बल अन्वितान् |
दम्ष्ट्र आयुधान् महा कायान् शुनः च उपायनम् ददौ || २-७०-२३

स मातामहम् आपृच्च्य मातुलम् च युधा जितम् |
रथम् आरुह्य भरतः शत्रुघ्न सहितः ययौ || २-७०-२४

बभूव ह्यस्य हृदते चिन्ता सुमहती तदा |
त्वरया चापि दूतानाम् स्वप्नस्यापि च दर्शनात् || २-७०-२५

स स्ववेश्माभ्यतिक्रम्य नरनागश्वसम्वृतम् |
प्रपेदे सुमहच्छ्रीमान् राजमार्गमनुत्तमम् || २-७०-२६

अभ्यतीत्य ततोऽपश्यदन्तः पुरमुदारधीः |
ततस्तद्भरतः श्रीमानाविवेशानिवारितः || २-७०-२७

स माता महमापृच्च्य मातुलम् च युधाजितम् |
रथमारुह्य भरतः शत्रुघ्नसहितो ययौ || २-७०-२८

रथान् मण्डल चक्रामः च योजयित्वा परः शतम् |
उष्ट्र गो अश्व खरैः भृत्या भरतम् यान्तम् अन्वयुः || २-७०-२९

बलेन गुप्तः भरतः महात्मा |
सह आर्यकस्य आत्म समैः अमात्यैः |
आदाय शत्रुघ्नम् अपेत शत्रुर् |
गृहात् ययौ सिद्धैव इन्द्र लोकात् || २-७०-३०

|| इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे आदिकाव्ये अयोध्याकाण्डे सप्ततितमः सर्गः ||