City ayodhya detailed
Valmiki Ramayana – kanda 1 – Sarga 5
सर्वा पूर्वमियं येषामासीत्कृत्स्ना वसुंधरा |
प्रजापतिमुपादाय नृपाणां जयशालिनाम् ||१-५-१
येषां स सगरो नाम सागरो येन खानितः |
षष्टिः पुत्रसहस्राणि यं यान्तं पर्यवारयन् ||१-५-२
इक्ष्वाकूणामिदं तेषां रज्ञां वंशे महात्मनाम् |
महदुत्पन्नमाख्यानं रामायणमिति श्रुतम् || १-५-३
तदिदं वर्तयिष्यावः सर्वं निखिलमादितः |
धर्मकामार्थसहितं श्रोतव्यमनसूयया || १-५-४
कोसलो नाम मुदितः स्फीतो जनपदो महान् |
निविष्टः सरयूतीरे प्रभूतधनधान्यवान् || १-५-५
अयोध्या नाम नगरी तत्रासील्लोकविश्रुता |
मनुना मानवेन्द्रेण या पुरी निर्मिता स्वयम् || १-५-६
आयता दश च द्वे च योजनानि महापुरी |
श्रीमती त्रीणि विस्तीर्णा सुविभक्ता महापथा || १-५-७
राजमार्गेण महता सुविभक्तेन शोभिता |
मुक्तपुष्पावकीर्णेन जलसिक्तेन नित्यशः || १-५-८
तां तु राजा दशरथो महाराष्ट्रविवर्धनः |
पुरीमावासयामास दिवं देवपतिर्यथा || १-५-९
कवाटतोरणवतीं सुविभक्तान्तरापणाम् |
सर्वयन्त्रायुधवतीमुषितां सर्वशिल्पिभिः || १-५-१०
सूतमागधसंबाधां श्रीमातीमतुलप्रभाम् |
उच्चाट्टालध्वजवतीं शतघ्नीशतसंकुलाम् || १-५-११
वधूनाटकसंङ्घैश्च संयुक्तां सर्वतः पुरीम् |
उद्यानाम्रवणोपेतां महतीं सालमेखलाम् || १-५-१२
दुर्गगंभीरपरिखां दुर्गामन्यैर्दुरासदाम् |
वाजिवारणसपूर्णां गोभिरुष्ट्रैः खरैस्तथा || १-५-१३
सामन्तराजसंङ्घैश्च बलिकर्मभिरावृताम् |
नानादेशनिवासैश्च वणिग्भिरुपशोभिताम् || १-५-१४
प्रासादै रत्नविकृतैः पर्वतैरुपशोभिताम् |
कूटागारैश्च सम्पुर्णामिन्द्रस्येवामरावतीम् |१-५-१५
चित्रामष्टापदाकारां वरनारीगणैर्युताम् |
सर्वरत्नसमाकीर्णां विमानगृहशोभिताम् || १-५-१६
‘अष्टापदं शारिफमम्’इत्यमरः । ‘अष्टापदोऽस्त्री कनके शारीणां फलकेऽपि च’ इति मेदिनी । ‘फलं हेतुसमुत्थे स्यात्फलके व्युष्टिलाभयोः’ इति विश्वः ।
गृहगाढामविच्छिद्रां समभूमौ निवेशिताम् |
शालितण्डुलसम्पूर्णामिक्षुकाण्डरसोदकाम् ||१-५-१७
दुन्दुभीभिर्मृदङ्गैश्च वीणाभिः पणवैस्तथा |
नादितां भृशमत्यर्थं पृथिव्यां तामनुत्तमाम् ||१-५-१८
विमानमिव सिद्धानां तपसाधिगतं दिवि |
सुनिवेशितवेश्मान्तां नरोत्तमसमावृताम् ||१-५-१९
ये च बाणैर्न विध्यन्ति विविक्तमपरापरम् |
शब्दवेध्यं च विततं लयुहस्ता विशारदाः || १-५-२०
सिंहव्याघ्रवराहाणां मत्तानां नर्दतां वने |
हन्तारो निशितैः शस्त्रैर्बलाद्बाहुबलैरपि || १-५-२१
तादृशानां सहस्रैस्तामभिपूर्णां महारथैः|
पुरीमावासयामास राजा दशरथस्तदा || १-५-२२
तामग्निमद्भिर्गुणवद्भिरावृताम्
द्विजोत्तमैः वेदषडङ्गपारगैः |
सहस्रदैः सत्यरतैर्महात्मभिः
महर्षिकल्पैः ऋषिभिश्च केवलैः || १-५-२३
इति वाल्मीकिरामायणे आदिकाव्ये बालकाण्डे पंचमः सर्गः