River ganga’s descent onto earth
Valmiki Ramayana – Kanda 1 – Sarga 43
देवदेवे गते तस्मिन् सोंऽगुष्ठाग्रनिपीडिताम् |
कृत्वा वसुमतीं राम वत्सरं समुपासत || १-४३-१
अथ संवत्सरे पूर्णे सर्वलोकनमस्कृतः |
उमापतिः पशुपती राजानमिदमब्रवीत् || १-४३-२
प्रीतस्तेऽहं नरश्रेष्ठ करिष्यामि तव प्रियम् |
शिरसा धारयिष्यामि शैलराजसुतामहम् ||१-४३-३
ततो हैमवती ज्येष्ठा सर्वलोकनमस्कृता |
तदा सातिमहद्रूपं कृत्वा वेगं च दुःसहम् ||१-४३-४
आकाशादपतद्राम शिवे शिवशिरस्युत |
अचिन्तयच्च सा देवी गङ्गा परमदुर्धरा ||१-४३-५
विशाम्यहं हि पातालं स्त्रोतसा गृह्य शंकरम् |
तस्या वलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धस्तु भगवान् हरः || १-४३-६
तिरोभावयितुं बुद्धिं चक्रे त्रिनयनस्तदा |
सा तस्मिन् पतिता पुण्या पुण्ये रुद्रस्य मूर्धनि||१-४३-७
हिमवत्प्रतिमे राम जटामण्डलगह्वरे |
सा कथञ्चिन्महीं गन्तुं नाशक्नोद्यत्नमास्थिता ||१-४३-८
नैव सा निर्गमं लेभे जटामण्डलमन्ततः |
तत्रैवाबंभ्रमद्देवी संवत्सरगणान्बहून् ||१-४३-९
तामपश्यन् पुनस्तत्र तपः परममास्थितः |
स तेन तोषितश्चासीदत्यन्तं रघुनंदन || १-४३-१०
विससर्ज ततो गङ्गां हरो बिन्दुसरः प्रति |
तस्यां विसृज्यमानायां सप्त स्रोतंसि जज्ञिरे || १-४३-११
ह्लादिनी पावनी चैव नलिनी च तथैव च |
तिस्रः प्राचीं दिशं जग्मुर्गंगाः शिवजलाः शुभाः || १-४३-१२
सुचक्षुश्चैव सीता च सिन्धुश्चैव महानदी |
तिस्रस्त्वेता दिशं जग्मुः प्रतीचीं तु शुभोदकाः ||१-४३-१३
सप्तमी चान्वगात्तासां भगीरथरथं तदा |
भगीरथोऽपि रजर्षिर्दिव्यं स्यंदनमास्थितः || १-४३-१४
प्रायादग्रे महातेजा गङ्गा तं चाप्यनुव्रजत् |
गगनाच्छङ्करशिरस्ततो धरणिमागता || १-४३-१५
व्यसर्पत जलं तत्र तीव्रशब्दपुरस्कृतम् |
मत्स्यकच्छपसंघैश्च शिंशुमारगणैस्तथा || १-४३-१६
पतद्भिः पतितैश्चैव व्यरोचत वसुंधरा |
ततो देवर्षिगंधर्वा यक्षा सिद्धगणास्तथा || १-४३-१७
व्यलोकयन्त ते तत्र गगनाद्गां गतां तदा |
विमानैर्नगराकारैर्हयैर्गजवरैस्तथा ||१-४३-१८
पारिप्लवगताश्चापि देवतास्तत्र विष्ठिताः |
तदद्भुततमं लोके गंगापतनमुत्तमम् ||१-४३-१९
दिदृक्षवो देवगणाः समीयुरमितौजसः |
संपतद्भिः सुरगणैस्तेषां चाभरणौजसा || १-४३-२०
शतादित्यमिवाभाति गगनं गततोयदम् |
शिंशुमारोरगगणैर्मीनैरपि च चंचलैः || १-४३-२१
विद्युद्भिरिव विक्षिप्तैराकाशमभवत्तदा |
पाण्डुरैः सलिलोत्पीडैः कीर्यमाणैः सहस्रधा ||१-४३-२२
शारदाभ्रैरिवाकीर्णं गगनं हंससंप्लवैः |
क्वचिद् द्रुततरं याति कुटिलं क्वचिदायतम् ||१-४३-२३
विनतं क्वचिदुद्धूतं क्वचिद्याति शनैः शनैः |
सलिलेनैव सलिलं क्वचिदभ्याहतं पुनः || १-४३-२४
मुहुरूर्ध्वपथं गत्वा पपात वसुधां पुनः |
तच्छङ्करशिरोभ्रष्टं भ्रष्टं भूमितले पुनः ||१-४३-२५
व्यरोचत तदा तोयं निर्मलं गतकल्मषम् |
तत्रर्षिगणगन्धर्वा वसुधातलवासिनः ||१-४३-२६
भवाङ्गपतितं तोयं पवित्रमिति पस्पृशुः |
शापात् प्रपतिता ये च गगनाद्वसुधातलम् ||१-४३-२७
कृत्वा तत्राभिषेकं ते बभूवुर्गतकल्मषाः |
धूतपापाः पुनस्तेन तोयेनाथ शुभान्विता || १-४३-२८
पुनराकाशमाविश्य स्वान् लोकान् प्रतिपेदिरे |
मुमुदे मुदितो लोकस्तेन तोयेन भास्वता || १-४३-२९
कृताभिषेको गंगायां बभूव विगतक्लमः |
भगीरथोऽपि राजर्षिर्दिव्यं स्यंदनमास्थितः ||१-४३-३०
प्रायादग्रे महातेजास्तं गंगा पृष्ठतोऽन्वगात् |
देवाः सर्षिगणाः सर्वे दैत्यदानवराक्षसाः || १-४३-३१
गन्धर्वयक्षप्रवराः सकिंनरमहोरगाः |
सर्पाश्चाप्सरसो राम भगीरथरथानुगाः || १-४३-३२
गंगामन्वगमन् प्रीताः सर्वे जलचराश्च ये |
यतो भगीरथो राजा ततो गंगा यशस्विनी || १-४३-३३
जगाम सरितां श्रेष्ठा सर्वपापप्रणाशिनी |
ततो हि यजमानस्य जह्नोरद्भुतकर्मणः ||१-४३-३४
गङ्गा संप्लावयामास यज्ञवाटं महत्मनः |
तस्यावलेपनं ज्ञात्वा क्रुद्धो जह्नुश्च राघव || १-४३-३५
अपिबत्तु जलं सर्वं गङ्गायाः परमाद्भुतम् |
ततो देवाः सगन्धर्वा ऋषयश्च सुविस्मिताः || १-४३-३६
पूजयन्ति महात्मानं जह्नुं पुरुषसत्तमम् |
गङ्गां चापि नयन्ति स्म दुहितृत्वे महात्मनः || १-४३-३७
ततस्तुष्टो महातेजाः श्रोत्राभ्यामसृजत् प्रभुः |
तस्माज्जह्नुसुता गङ्गा प्रोच्यते जाह्नवीति च || १-४३-३८
जगाम च पुनर्गङ्गा भगीरथरथानुगा |
सागरं चापि संप्राप्ता सा सरित्प्रवरा तदा ||१-४३-३९
रसातलमुपागच्छत् सिद्ध्यर्थं तस्य कर्मणः |
भगीरथोऽपि रजार्षिर्गङ्गामादाय यत्नतः || १-४३-४०
पितामहान् भस्मकृतानपश्यद्गतचेतनः |
अथ तद्भस्मनां राशिं गङ्गासलिलमुत्तमम् |
प्लावयत् पूतपाप्मानः स्वर्गं प्रप्ता रघूत्तम ||१-४३-४१
इति वाल्मीकिरामायणे आदिकाव्ये बालकाण्डे त्रिचत्वारिंशः सर्गः
